ثبت رکورد
تعریف ثبت رکورد
یکی از موضوع‌های مهم در جانورشناسی و زیست‌شناسی، ثبت زیستی (Biological recording) است و ثبت پرندگان (Bird recording) نیز بخشی از همین موضوع کلی است. ثبت پرندگان، به همۀ گام‌ها از دیدن پرندگان تا شناسايي گونه، یاداشت‌برداری ویژگی‌های پرندگان دیده‌شده، تهیه گزارش علمی از آن پرنده، فرستادن گزارش به طور خصوصي و یا در گروه‌های همگانی، بررسي اهميت گزارش و اعلام رکورد در وبگاه‌هاي معتبر است.
پس از بازدیدهای میدانی یا پایش‌های میدانی (Field observations)، یک پرنده‌نگر تلاش می‌کند تا پرندگان دیده‌شده در یک منطقه خاص و در یک زمان خاص را فهرست کند که به آن فهرست پرندگان (Bird list, Bird checklist) گویند. این پرنده‌نگر ممکن است در فهرست خود به گونه‌های کمیاب یا باارزشی برخورد کند. به این پرنده‌نگر که خود به طور مستقیم آن یک پرنده را دیده است، پایشگر (Observer) گویند، اما اگر کسی نتیجه پایش میدانی پرنده‌نگر را گزارش کند که خود به طور مستقیم آن را ندیده است، به آن فرد گزارشگر (Reporter) گویند.
اگرچه واژۀ انگلیسی Record هم در حالت اسمی و هم در حالت فعلی به کار می‌رود، در زبان فارسی واژۀ «رکورد» اغلب در حالت اسمی به کار می‌رود، درحالی‌که واژۀ «ثبت کردن» در حالت فعلی به کار می‌رود که گاهی در حالت صفت فاعلی (Recording) نیز نوشته می‌شود. يک «رکورد» (Record)، به چکیدۀ اطلاعات مهم از ثبت پرندگان با ذکر نام يک گونه پرنده توسط يک يا چند نفر از علاقه‌مندان به پرندگان گفته مي‌شود. در هر رکورد، پنج رکن مهم وجود دارد: نام گونه (Species name)، شمار پرنده (Number of individuals) دیده‌شده از آن گونه، مکان پایش (Observation place)، زمان پایش (Observation time) آن پرنده و نام پایشگران (Observers). اعتبار هر رکورد، بستگی به صرف زمانی دارد که يک پرنده‌نگر براي يافتن و دیدن یک پرنده، استفاده از دانش و تجربه کارشناسان در زمينۀ زیست‌شناسی، رفتارشناسی، بوم‌شناسی، يادداشت‌برداري و گزارش دقيق اطلاعات پرندگان دیده‌شده دارد.
ثبت اطلاعات هر رکورد در پایگاه‌های داده یا بانک‌هاي اطلاعاتي معتبر انجام مي‌شود. داده‌های ثبت رکورد پرندگان در پایگاه‌های داده ذخیره، نگهداری و بهره‌برداری می‌شوند. ميزان اعتبار پایگاه‌های داده (Database) و بانک‌هاي اطلاعاتي و رکوردهاي آن نيز، بستگي به صرف زمان برای پرداختن دقيق به همه جنبه‌های شناسايي، تکميل اطلاعات رکوردها، در نظر گرفتن زیست‌شناسی، رفتارشناسی و بوم‌شناسی گونه و بررسي اهميت رکوردهاي دريافت شده در آن بانک اطلاعاتي دارد.
انواع رکوردها و گونه‌های مهم
رکوردهای جدید پرندگان ایران شامل مطالب زیر هستند:
- نخستین رکورد کشوری یک گونه جدید در ایران
- همه رکوردهای گونه‌های نایاب ایران
- همه رکوردهای گونه‌های کمیاب ایران
- نخستین ثبت یک گونه جدید در یکی از استان‌های کشور
- همه رکوردهای گونه‌های جوجه‌آور کمیاب در ایران
- نخستین ثبت جوجه‌آوری یک گونه در ایران
- نخستین ثبت جوجه‌آوری یک گونه در هر یک از استان‌های کشور
- ثبت جمعیت گونه‌های در حال افزایش
- ثبت نخستین روز رسیدن و واپسین روز رهسپاری گونه‌ها
- ثبت پرندگان دورگه
- ثبت پرندگان دارای ناهنجاری
- ثبت هر گونه ویژگی ریخت‌شناسی، رفتار جالب یا استثنایی برای هر گونه
*****
از خرداد 1387
مقاله‌های چاپ‌شده درباره رکوردهای پرندگان کمیاب ایران
دربارۀ پرندگان کمیاب ایران تاکنون چهار مقاله چاپ شده است. همه رکوردهای جدید از گونه‌های نایاب و کمیاب از ابتدای سال 2016 میلادی بر اساس منابع موجود بررسی‌شده و همچنین پس از تایید درستی شناسایی گونه، در سایت کمیته ثبت اعلام خواهند شد.
- Roselaar C.S. & Aliabadian M. 2009. Review of rare birds in Iran, 1860s–1960s. Podoces 4(1): 1–27. [Download here]
- Scott D.A. 2008. Rare birds in Iran in the late 1960s and 1970s. Podoces 3(1/2): 1–30. [Download here]
- Khaleghizadeh A., Scott D.A., Tohidifar M., Musavi S.B., Ghasemi M., Sehhatisabet M.E., Ashoori A., Khani A., Bakhtiari P., Amini H., Roselaar C., Ayé R., Ullman M., Nezami B. & Eskandari F. 2011. Rare birds in Iran in 1980–2010. Podoces 6(1): 1–4. [Download here]
- Khaleghizadeh A., Sangchooli A., Tohidifar M., Ghasemi M., Musavi S.B., Bakhtiari P., Habibi-Azad A., Ashoori A. & Hashemi A. (2020). Rare birds in Iran during the period 2011–2015. Podoces 15(1–2): 1–12. [Download here]
——–