به روزرسانی: 5 تیر 1405
Last updated: 26 June 2026
نکتههای مهم دربارۀ ثبت رکورد پرندگان
با توجه به اهمیت فراوان و کاربردهای گوناگون ثبت پرندگان، در زیر به بیست نکته مهم در این زمینه اشاره میشود.
- در هر رکورد، بايد به همه پنج رکن مهم هر رکورد اشاره شود. در غير اين صورت، آن رکورد ناقص پنداشته ميشود. بنابر اين، چنانچه رکوردها ناقص باشند، یا پس از پيگيري براي تکميل اطلاعات يادشده، باز هم کامل نباشند، آن رکورد اعلام نشده و به صورت ناقص بايگاني میشود.
- براي اشاره به نام گونه، ابتدا بايد شناسايي آن پرنده به دقت انجام شده باشد. دربارۀ شناسايي گونه، يا یک پرندهنگر خود تجربه کافي براي شناسايي آن گونه را دارد يا از افراد متخصص مربوط به شناسايي پرندگان، يا با مکاتبه خصوصي يا نظرخواهي عمومي در گروههاي اجتماعي انجام میشود.
- دربارۀ شمار پرنده (با بیان واحد فرد)، تا حد امکان بايد تلاش شود تا شمار واقعی پرنده دیدهشده یا جمعیت واقعی یک گونه در آن منطقه بیان شود. اگر شمار پرندگان زياد بود، ميتوان از شيوۀ «شمارش کل افراد» يا «برآورد مطمئن» (کمترین تعداد مطمئن) استفاده کرد. دربارۀ گونههاي پنهانکار، ميتوان از شيوۀ برآورد جمعيت از طريق صدا يا آواز و شمار پرندگان پروازکرده استفاده کرد.
- دربارۀ استفاده از واژۀ جفت، بايد دقت بیشتری به عمل آيد. يک جفت به معني دو فرد نيست و نیز حتما به معني يک نر و ماده در کنار هم است. واژۀ جفت تنها برای رکوردهاي جوجهآوري کاربرد دارد که نروماده در حال انجام فعالیتهای جوجهآوری باشند. همچنین، چنانچه در زمان بيان جمعيت جوجهآور از واژۀ جفت استفاده شود، يعني به همان تعداد نر و ماده ديده شدهاند. در غير اين صورت، بايد از واژه بالغان استفاده شود.
- دربارۀ مکان پایش، چنانچه منطقۀ مورد اشاره نام یک تالاب، جنگل و کوه باشد، ميتوان از همان نام استفاده کرد. همچنين براي پرندگان دیدهشده در پیرامون مناطق حفاظتشدۀ سازمان حفاظت محيط زيست، به همان نام منطقه حفاظتشده اشاره ميشود. در مورد پرندگان دیدهشده در شهرها، روستاها و پیرامون آنها، به نام همان شهر يا روستا اشاره ميشود. در مورد پرندگان شکاري يا پرندگاني که مورد شکار و صيد قرار ميگيرند، نام عمومي یک منطقه بزرگتر کفايت ميکند.
- دربارۀ جمعيت گونههاي مهم، مهمترين هدف، کسب اطلاعات و آمار دربارۀ پراکنش و شمار پرندگان آن گونه در هر منطقه در يک دوره زمانی مشخص است. بنابراين، دانستن بیشترین تعداد از جمعيت يک گونه در هر منطقه در طول يک سال کافی است.
- دربارۀ زمان دیدن پرندگان در هر رکورد، اگر يک يا چند پرنده در يک مکان خاص تنها در سفرهاي يکروزۀ پرندهنگري ديده شده باشند، تنها همان تاريخ اشاره ميشود. چنانچه، يک پرنده خاص، در چندین روز يا يک دوره مشخص در يک منطقه ديده شود، روزهای دیدهشدن پرنده يا دورۀ دقیق حضور آن پرنده، حتي اگر چندماه باشد، در قالب يک رکورد به شمار میرود. در پایان، دورۀ حضور پرنده براي محدوده يک سال پوشش داده ميشود و دوره حضور يک گونه در يک منطقه براي سال بعد، رکورد متفاوت در نظر گرفته ميشود.
- در مورد گونههاي مهاجر اعم از مهاجر عبوري، تابستانگذران يا زمستانگذران، مهمترين نکته ثبت دورۀ حضور آنها يعني از نخستین روز تا واپسین روز دیدهشدن آنها در هر منطقه است. بنابر اين، ثبت رکورد آنها در يک منطقه و يک سال مشخص طي دوره حضور آن پرنده (پرندگان)، در قالب يک رکورد انجام ميشود، مگر اينکه شمار پرنده آن گونه در يک منطقه، طي يک دوره مشخص در آن سال تغيير کند.
- در مورد نام پایشگران (پرندهنگران)، بايد يادآور شد که نام آنها، به ترتيب نام يابندگان و بینندگان آن پرنده (بدون ملاحظه سني، جنسيتي، شغلي و مرتبه) در آن زمان و مکان مشخص آورده خواهد شد. بايد توجه داشت، شخصي که اطلاعات هر رکورد را گزارش ميکند، بايد اطلاعات آن را به درستی کامل کند و بفرستد. مسئوليت هر گونه خطا يا اشتباهي در ثبت جزییات هر رکورد، بر عهدۀ گزارشگر اطلاعات آن رکورد است. چنانچه فردی به طور مستقیم در دیدن پرندگان یک رکورد و گزارش شرکت نداشته باشند، به عنوان گزارشگر نامیده میشوند، مانند محیطبانان و نمایندگان استانی ثبت رکورد.
- با توجه به ماهيت ثبت رکوردها، در هيچ يک از رکوردها، در بخش نام پایشگران، به نام انجمنها يا شرکتهاي دولتي يا خصوصي اشاره نميشود، چون مسدولیت درستی رکوردها بر عهدۀ افراد پایشگر است.
- نام انجمنها يا شرکتها، تنها ممکن است براي اعلام رکوردهاي اقدامات حفاظتي و با عنوان اقدامکنندگان اشاره شوند.
- دربارۀ ثبت گونههاي جوجهآور، شمار آشيانه و جفت زادآور پویا (فعال) مهم است. براي ثبت رکورد گونههایی که جوجهآور کمياب يا گونههاي با آشيانه کمشمار هستند، ميتوان از شمار آشيانه، تخم و جوجه نيز استفاده کرد.
- دقت در حفظ آرامش و امنيت پرندگان جوجهآور، از اولويتهاي مهم و اساسي در ثبت رکوردهاي پرندگان جوجهآور است. برخي از گونهها حتي به دستزدن انسان به آشيانه و تخم حساس هستند و به محض لمس انسان، ديگر از آن آشيانه استفاده نخواهند کرد. بنابراين، ضمن مهم بودن ثبت اطلاعات جوجهآوري، حفظ آرامش پرندگان جوجهآور نيز در اولويت است. در عين حال، دربارۀ گونههاي جوجهآور، ميتوان در دورۀ جوجهآوري تنها به گزارش شمار آشیانه پویا (فعال) پرداخت و پس از پايان دوره فعاليتهاي جوجهآوري و اطمينان از پرواز موفق جوجهها، به بررسي بيشتر دربارۀ آشيانهها پرداخت. سفارش ميشود که فرستادن اطلاعات رکوردهاي جوجهآوري، در پايان موسم جوجهآوري گونهها، انجام شود.
- به دلیل رعايت دیدگاههای حفاظتي، شمار و جمعيت گونههاي مهم از سه تیرۀ قرقاولان، ميشمرغان و شاهينان اعلام نمیشوند.
- همچنين به دلیل دیدگاههای حفاظتي، رکوردهاي پرندگان جوجهآور پرندگان شکاري اعم از عقابها و شاهينها اعلام نمیشوند.
- گاهي در برخي رکوردها، به جز موارد بالا، توضيح بيشتري مربوط به شناسايي و در صورت نیاز، نام شناساييکنندگان آن پرنده آورده ميشود.
- همچنين ممکن است در پایان هر رکورد، جديد بودن آن گونه براي استان مربوط، وضعيت جسمي يا بيماري پرنده بیان شود.
- به منظور انتقال درست و مناسب و وسيعتر اطلاعات دربارۀ رکوردهاي پرندگان، جزييات اطلاعات هر رکورد به دو زبان فارسي و انگليسي اعلام ميشود.
- با وجود تلاش برای شناسایی همۀ عکسها، در عمل ممکن است، درصدی از عکسها و گزارشها قابل شناسایی نباشند، یا برای رسیدن به تایید یک گونه، در میان داوران اجماعی وجود نداشته باشد.
- نکتۀ مهم: هر گونه جعل و تقلب در ایجاد رکورد دروغین، اعم از کپی کردن عکس از منابع و سایتها یا افراد دیگر و ثبت آن به نام خود و یا اعلام زمان و مکان دروغین، سبب محرومیت بیپایان برای فرد یا افراد درگیر در ایجاد آن رکورد دروغین میشود.
- سفارش میشود که پرندهنگران از ایجاد واسطه برای فرستادن عکسها و گزارشها پرهیز نمایند و خود به طور مستقیم گزارشها و ثبتهای ارزشمند خود را بفرستند. منظور از فرستادن گزارشها به طور مستقیم، یعنی فرستادن عکس و رکوردها ترجیحا در گروه ویژه ثبت پرندگان است یا تحویل گزارش به اعضای کارگروه دریافت گزارشها یا کارگروه شناسایی پرندگان در کمیته ثبت پرندگان ایران انجام میشود.
- برای نخستین ثبت یک گونه در استانها، رکوردهایی که پس از تدوین کتاب اطلس پرندگان ایران (از حدود 50 سال پیش تا سال 1390 شمسی) یا بر اساس فهرستهای معتبر پرندگان که برای هر استان موجود است یا در حال تهیه هستند دیده شوند، اعلام خواهند شد.
——–