پرنده‌شناسی ایران

و ویرایش نام چکاوک پنجه‌کوتاه کوچک به تورانی

نوشتۀ ابوالقاسم خالقی‌زاده

زمان تهیه: 23 بهمن 1399

بر اساس تازه‌ترین رده‌بندی پرندگان، جایگاه چکاوک‌های پنجه‌کوتاه دچار تغییر شده است. بر اساس یافته‌ها، گونۀ چکاوک پنجه‌کوتاه کوچک (Lesser Short-toed Lark Alaudala rufescens) خود به دو گونه تقسیم شده است: چکاوک پنجه‌کوتاه مدیترانه‌ای (Mediterranean Short-toed Lark Alaudala rufescens) و چکاوک پنجه‌کوتاه تورانی (Turkestan Short-toed Lark Alaudala heinei).

دو گونه چکاوک پنجه کوتاه مدیترانه ای و تورانی، از لحاظ پوشش رنگ، بسیار شبیه به هم هستند و در تورانی تنها رنگ مایل به حنایی کمتر و راه‌راه سینه لاغرتر است. چکاوک‌های پنجه‌کوتاه آسیایی نسبت به بقیه چکاوک‌های پنجه‌کوتاه دارای شاهپرهای کم‌رنگ‌تر با رنگ قهوه‌ای تیره کمتر و نیز به طور میانگین پرهای کناری دم دارای سفیدی بیشتر است. افزون بر این، چکاوک شنی دارای راه‌راه لاغر و رنگ‌پریده است که گویا با سازگاری زیستگاهی این گونه در کنار رودخانه و ساحل ماسه‌ای در پیوند باشد.

یافتۀ دو پژوهش انجام‌شده نشان می‌دهد که:

گونۀ چکاوک پنجه‌کوتاه مدیترانه‌ای دربرگیرندۀ زیرگونه‌های rufescens, apetzii, minor

گونۀ چکاوک پنجه‌کوتاه تورانی دربرگیرندۀ زیرگونه‌های heinei, aharonii, persica

گونۀ چکاوک پنجه‌کوتاه آسیایی دربرگیرندۀ زیرگونه‌های cheleensis, tuvinica, leucophaea, kukunoorensis

گونۀ چکاوک شنی دربرگیرندۀ زیرگونه‌های raytal, krishnakumarsinhji, adamsi

در فهرست پیشین زیرگونه‌های ایران، دو زیرگونه heini و persica از گونه چکاوک پنجه‌کوتاه کوچک ثبت شده بودند.

نیاز به یادآوری است که زیرگونۀ جنوب خزر یعنیpseudobaetica که در ایران ثبت شده بود اکنون با زیرگونۀ شمال خزر یعنی heini درهم‌سازی شده است.

بنابر این، سه زیرگونۀ پیشین چکاوک پنجه‌کوتاه کوچک، اکنون با دوزیرگونه از چکاوک پنجه‌کوتاه تورانی Alaudala heinei heinei و Alaudala heinei persica شناخته خواهند شد.

در فهرست‌های پرندگان ایران و استان‌های کشور، نام “چکاوک پنجه‌کوتاه کوچک” (Alaudala rufescens) حذف، و به جای آن نام فارسی “چکاوک پنجه‌کوتاه تورانی” با نام علمی Alaudala heinei به کار خواهد رفت.

منابع

Alström, P, van Linschooten, J, Donald, P, Sundev, G, Mohammadi, Z, Ghorbani, F, Shafaeipour, A, van den Berg, A, Robb, M, Aliabadian, M, Wei, C, Lei, F, Oxelman, B and Olsson, U. (2020). Multiple species delimitation approaches applied to the avian lark genus Alaudala. Molecular Phylogenetics and Evolution 154: 2021, 106994.

Ghorbani, F, Aliabadian, M, Zhang, R, Irestedt, M, Hao, Y, Sundev, G, Lei, F, Ma, M, Olsson, U and Alström, P. (2020). Densely sampled phylogenetic analyses of the Lesser Short‐toed Lark (Alaudala rufescens) – Sand Lark (A. raytal) species complex (Aves, Passeriformes) reveal cryptic diversity. Zoologica Scripta 49: 4, 427-439.

Viles, Sam. (9 February 2021). Lesser Short-toed Lark consists of two species. BirdGuides.  https://www.birdguides.com/articles/lesser-short-toed-lark-consists-of-two-species/

*****