پرنده‌شناسی ایران

یکی از گونه‌های پرندگان ایران چنگر نوک‌سفید (معمولی) با نام انگلیسی Eurasian Coot است که در گذشته، نام انگلیسی آن Common Coot نیز بوده است.

نخستین نام فارسی این گونه «چنگل» بود (جرویس رید 1337) اما تا سال 1400 اغلب با نام «چنگر» (اسکات و همکاران 1354، فیروز 1379، ادهمی 1384، اسکات و ادهمی 2006، منصوری 1379، 1387، 1392، کابلی و همکاران 1395) و گاهی با نام «چنگر معمولی» (مبصر 1395، خالقی‌زاده و همکاران 2017) بود که با پراکنش گستردۀ این گونه و فراوانی جمعیت این گونه همخوانی داشت.

با توجه به کاربرد زیاد واژۀ «معمولی» در میان نام‌های پرندگان ایران و افزایش توجه بیشتر به دیدگاه‌های حفاظتی گونه‌ها، به نظر می‌رسید که برای این گونه، بتوان نام معمولی را با نام دیگری جایگزین کرد.

برای جایگزینی واژۀ معمولی، سه گزینه پیشنهاد شد. بر اساس نام علمی (لاتین) این گونه، آن را “چنگر سیاه” بنامیم اما گونه‌های دیگر چنگر در سردۀ Fulica سیاه‌رنگ هستند. همچنین، با توجه به سپر پوستی سفیدرنگ در پیشانی این گونه، نام “چنگر پیشانی‌سفید” نیز مناسب بود (اما این سپر پیشانی سفید در گونه‌های دیگر چنگر مانند چنگر کاکلی Fulica cristata و چنگر پاسرخ Fulica armillata نیز دیده می‌شود). گزینه سوم با نام “چنگر نوک‌سفید” نیز پیشنهاد شده بود (که البته در دو گونۀ چنگر هاوایی Fulica alai و چنگر بال‌سفید Fulica ardesiaca نیز دیده می‌شود). به هر روی، مقایسۀ تضاد “رنگ نوک” در این گونه در برابر نام فارسی گونه دیگر یعنی “چنگر نوک‌سرخ” بیشتر مورد پذیرش قرار گرفت.

در رای‌گیری خرداد 1400، نام «چنگر نوک‌سفید» برگزیده شد. اکنون پس از گذشت پنج سال از اولویت قرار گرفتن نام فارسی «چنگر نوک‌سفید» و رواج نسبی این نام در برخی از فهرست‌های پرندگان ایران، نام فارسی پیشین آن یعنی «چنگر معمولی» از درون پرانتز حذف و نام برگزیدۀ آن، یعنی «چنگر نوک‌سفید» در فهرست‌های پرندگان ایران خواهد آمد.

«چنگر نوک‌سفید»

Eurasian Coot

Fulica atra

منابع

ادهمی، علی (۱۳۸۴). دانشنامه پرندگان. بنیاد دانشنامۀ بزرگ فارسی، ۲۲۹ ص.

اسکات، درک، علی ادهمی میرحسینی و حسین مروج همدانی (1354). پرندگان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست، 404 ص.

جرویس رید، سایمون (1337). فهرست پیشنهادی اسامی پرندگان ایران. انتشارات دانشگاه تهران، 23 ص.

فیروز، اسکندر (۱۳۷۹). مهره‌داران ایران. مرکز نشر دانشگاهی، ۴۹۱ ص.

کابلی، محمد، منصور علی آبادیان، محمد توحیدی‌فر، علیرضا هاشمی، سید بابک موسوی و کیس رزلار (1395). اطلس پرندگان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست، 620 ص.

مبصر، فرید (1395). راهنمای میدانی پرندگان ایران. انتشار شخصی، 255 ص.

منصوری، جمشید (1379). راهنمای پرندگان ایران. نشر ذهن‌آویز، 490 ص.

منصوری، جمشید (1387). راهنمای پرندگان ایران. نشر فرزانه، 513 ص.

منصوری، جمشید (1392). راهنمای پرندگان ایران. نشر فرزانه، 517 ص.

Khaleghizadeh A., Roselaar C., Scott D.A. Tohidifar M., Mlikovsky J., Blair M. & Kvartalnov P. (2017). Birds of Iran: Annotated checklist of the bird species and subspecies. Iran-Shenasi Publishing, 474 pp.

Scott, D. & Adhami A. (2006). An updated checklist of the Birds of Iran. Podoces, 1(1/2): 1-16

*****

ابوالقاسم خالقی‌زاده

11 شهریور 1405