پرنده‌شناسی ایران

Status of Steppe Grey Shrike in Iran

Lanius excubitor pallidirostris Cassin, 1851

Syn: Lanius grimmi, Lanius hemileucurus, Lanius assimilis

نوشتۀ ابوالقاسم خالقی‌زاده

تاریخ تهیه: 26 آذر 1398

آرایه‌شناسی (تاکسونومی)

براساس منبع کینگ (King 1997) و هرناندز و همکاران (Hernández et al. 2004)، آی.او.سی. Lanius meridionalis را به دو گونه (L. meridionalis) در اروپا و آفریقا و (L. pallidirostris) در منطقه اروپا مجزا می­نماید. Lanius meridionalis اغلب شامل Lanius excubitor می­شده است. کلمنتس آرایۀ pallidirostris را به عنوان زیرگونه­ای از L. meridionalis تلقی می­کند. انجمن بین‌المللی پرندگان هنوز وضعیت pallidirostris را اعلام نهایی نکرده است و تی.آی.اف. اساسا تاکسون اخیر را به عنوان گونه مجزا برنمی‌شمرد. گونۀ Lanius pallidirostris در بسیاری از منابع پرندگان ایران ذکر شده است (Berlioz 1958- p 458, Capito 1931- p 925, Dubois et al. 2000, Hüe & Etchécopar 1970- p 783, Kaboli et al. 2016- p 397, Scott & Adhami 2006, Tourenq et al. 2000, Vaurie 1959- p 114, Witherby 1903- p 533, Zarudny 1889- p 764, Zarudny 1911- p 222).

نام‌گذاری

این گونه تا دو دهۀ گذشته، جزء گونۀ سنگ‌چشم خاکستری بزرگ بود. با جداشدن آن به عنوان گونۀ جداگانه، نام فارسی سنگ‌چشم خاکستری دشتی برای آن پیشنهاد شد و بیش از یک دهه به کار رفت (Scott & Adhami 2006). با توجه به زیستگاه اصلی این گونه که در دشت‌های آسیای میانه و نیز شمال ایران و چین است، پیشنهاد می‌شود که همان نام پیشین دشتی، برای نام فارسی این گونه حفظ شود.

ویژگی‌ها

منقار زرد نارنجی و در انتها تیره، تیرگی پیشانی ندارد ولی پیشانی سفید متصل به خط ابرویی سفید و ناحیه جلوی چشم است. خط ابرویی سفید از کنار منقار تا چشم‌ها امتداد دارد. ناحیه جلوی چشم‌ها روشن است. گلو، سینه و شکم سفید اما پهلوها نخودی هستند. رنگ تارک و پشت خاکستری نخودی، خط سفید بین پشت و تیرگی بال نوار پهن و لبه انتهایی شاهپردومی‌ها سفید پهن، پنجرۀ بالی به صورت لکۀ سفید در شاهپراولی‌ها و انتهای شاهپرهای بال بلند است. پاها سبز تیره، دمگاه خاکستری و دم نسبتا بلند با گوشه‌های گرد و پرهای کناری سفید است.

پراکنش جهانی

منطقۀ جوجه‌آوری در مرکز اوراسیا،

منطقۀ غیرجوجه‌آوری در جنوب غرب آسیا و شمال شرق افریقا

وضعیت و جمعیت در ایران

مهاجر تابستانه به نسبت معمول در مناطق استپی و حاشیه بیابان­های شمال خراسان و همچنین مهاجر زمستانه معمول در خوزستان، مرکز فارس، سواحل پست جنوب و مهاجر عبوری به نسبت معمول در شمال و مرکز ایران است (Kaboli et al. 2016). نمونه‌های زیادی در موزۀ تاریخ طبیعی نیویورک، موزۀ تاریخ طبعی بریتانیا، موزۀ تاریخ طبیعی شیکاگو، موزۀ تاریخ طبیعی پاریس، موزۀ تاریخ طبیعی تاشکند و موسسۀ جانورشناسی سنت پترزبورگ نگهداری می­شوند.

Taxonomic notes

Following King (1997) and Hernández et al. (2004), IOC splits Lanius meridionalis into L. meridionalis, Temminck, 1820 (in the EU, AF regions) and L. pallidirostris Cassin, 1851 (in the EU region). Lanius meridionalis (including pallidirostris), has often been included within Lanius excubitor (e.g. Scott & Adhami 2006). Clements lists pallidirostris as a subspecies of L. meridionalis; BirdLife is still reviewing the status of L. pallidirostris, and TiF does not accept pallidirostris as a separate species. Lanius pallidirostris has been mentioned in many references (Berlioz 1958- p 458, Capito 1931- p 925, Dubois et al. 2000, Hüe & Etchécopar 1970- p 783, Kaboli et al. 2016- p 397, Scott & Adhami 2006, Tourenq et al. 2000, Vaurie 1959- p 114, Witherby 1903- p 533, Zarudny 1889- p 764, Zarudny 1911- p 222).

Global range

Breeding in central Eurasia;

Non-breeding in southwestern Asia, northeastern Africa

Status

Fairly common summer visitor to steppe and desert fringes in northern Khorasan, also common winter visitor to Khuzestan, central Fars and southern coastal lowlands, and fairly common passage migrant in northern and central Iran (Kaboli et al. 2016). There are many specimens in AMNH, BMNH, FMNH, MNHN, NHMTashkent, and ZISP.

References

Berlioz 1958- p 458,

Capito 1931- p 925,

Dubois et al. 2000,

Hernández et al. (2004

Hüe & Etchécopar 1970- p 783,

Kaboli et al. 2016- p 397,

King (1997)

Scott & Adhami 2006,

Tourenq et al. 2000,

Vaurie 1959- p 114,

Witherby 1903- p 533,

Zarudny 1889- p 764,

Zarudny 1911- p 222

—–